Dyskryminacja i mobbing – zmiany w Kodeksie Pracy od września 2019 r.

1 września 2019 r. weszła w życie Nowelizacja Kodeksu Pracy, która zwiększa ochronę prawną pracowników i ułatwia im dochodzenie roszczeń wynikających z zatrudnienia. Zmiany dotyczą mobbingu, dyskryminacji i równego traktowania, urlopów, minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników młodocianych, świadectw pracy oraz roszczeń pracowników.

Dyskryminacja i  równie traktowanie

Z dyskryminacją mamy do czynienia, gdy pracownicy są nierówno traktowani w zakresie nawiązania lub rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, lub ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy (art. 183a § 1).

Nowelizacja Kodeksu pracy przewiduje, że katalog przesłanek dyskryminacji będzie otwarty. Oznacza to, że każde nierówne traktowanie pracowników nieuzasadnione obiektywnymi przyczynami będzie uznawane za dyskryminację.

Mobbing

Definicję mobbingu zawiera art. 943 § 2 Kodeksu pracy, zgodnie z którym mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

Dotychczas, pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, mógł skierować sprawę na drogę sądową dopiero po rozwiązaniu umowy o pracę. Obecnie będzie mógł ubiegać się o odszkodowanie w dwóch przypadkach:

– w razie rozwiązania umowy o pracę wskutek mobbingu oraz

– w razie wyrządzenia mu szkody (na skutek mobbingu), niezależnie od tego, czy stosunek pracy trwa nadal czy też został rozwiązany przez pracodawcę.

Urlopy związane z rodzicielstwem

Zmianie uległy uprawnienia związane z urlopami: macierzyńskim, rodzicielskim, ojcowskim oraz na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Uprawnienia zostały rozszerzone o pracowników innych niż matka i ojciec, którzy są członkami najbliższej rodziny.
Dotychczas inny członek najbliższej rodziny mógł pójść na jeden z wymienionych urlopów tylko wówczas, gdy matka miała orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, przebywała w szpitalu lub innym zakładzie leczniczym ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej opiekę nad dzieckiem 24 godziny na dobę, a także jeżeli matka zmarła lub porzuciła dziecko. Obecnie, na wniosek pracownicy, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlop rodzicielski, ojcowski i na prawach urlopu macierzyńskiego będzie mógł wziąć inny niż matka i ojciec najbliższy członek rodziny. Oznacza to, że urlop będzie przysługiwał: babci, dziadkowi, siostrze czy bratu.

Jeżeli członek najbliższej rodziny weźmie taki urlop, będzie miał zagwarantowane prawo do wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy.

W sytuacji, gdyby w trakcie urlopu macierzyńskiego, tacierzyńskiego, rodzicielskiego lub ojcowskiego pracodawca zwolnił najbliższego członka rodziny (wypowiedział umowę o pracę z nieuzasadnionej lub niezgodnej z prawem przyczyny lub rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia), osoba na urlopie będzie mogła dochodzić swoich praw – wystąpić o przywrócenie do pracy lub uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne.


Zatrudnianie i wynagradzanie młodocianych

Osoby odbywające przygotowanie zawodowe w formie nauki zawodu otrzymają podwyżkę w wysokości 1 punktu procentowego. Wynagrodzenie młodocianych będzie obliczane w stosunku procentowym do przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Wynagrodzenie wyniesie nie mniej niż 5 proc. w pierwszym roku nauki, nie mniej niż 6 proc. w drugim i nie mniej niż 7 proc. w trzecim roku nauki.

Kolejna zmiana dotyczy pracowników, którzy przystępują do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie lub do egzaminu zawodowego. Na ten cel przysługuje 6 dni urlopu szkoleniowego.

Świadectwa pracy

Kodeks pracy reguluje obecnie termin na wydanie świadectwa pracy. Dotychczas o czasie na wydanie świadectwa pracy mówiło rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Nowela precyzuje dzień wydania świadectwa pracy jako „dzień, w którym następuje ustanie stosunku pracy” (dotychczas przepisy wskazywały, że pracodawca jest obowiązany wydać pracownikowi świadectwo pracy „niezwłocznie”). Jeśli natomiast pracodawca nie może wydać świadectwa w dniu zakończenia pracy, ma na to 7 dni.

Za spóźnienie z wydaniem świadectwa pracy pracodawcy będą grozić kary finansowe od 1 tys. do nawet 30 tys. zł.

Pracodawca, zgodnie z nowymi przepisami,  ma 14 dni (a nie jak dotychczas 7 dni) na korektę świadectwa pracy na wniosek pracownika. Poprawione świadectwo pracy powinno zostać wystawione z faktyczną, czyli bieżącą datą jego sporządzenia. Jeżeli pracodawca nie wyda w ustawowo określonym terminie świadectwa pracy, pracownik będzie mógł wystąpić do sądu pracy z żądaniem, aby ten zobowiązał pracodawcę do wydania dokumentu. Jeżeli wytoczenie powództwa nie będzie możliwe, np. firma już nie istnieje, pracownik będzie mógł wystąpić do sądu pracy z wnioskiem o ustalenie uprawnienia do otrzymania świadectwa pracy. Sąd może wówczas określić treść świadectwa pracy w wyroku, a prawomocny wyrok (postanowienie) zobowiązujący pracodawcę do wydania świadectwa pracy będzie traktowany na równi z takim świadectwem.

Nowe terminy – 14 dniowe – na sprostowanie świadectwa pracy i wystąpienie z żądaniem jego sprostowania do sądu pracy będą miały zastosowanie również w sprawach, które zaczęły swój bieg i nie zakończyły się do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli do 7 września 2019 r.

Roszczenia pracowników

Nowelizacja rozszerza także ochronę zatrudnionych na czas określony. Pracujący na takiej umowie, który zostanie bezprawnie zwolniony w okresie ochrony przedemerytalnej, będzie mógł domagać się albo przywrócenia do pracy, albo odszkodowania.